Melkprijzen in een vrije markt zoals de VS en Nieuw Zeeland schommelen door de jaren heen tussen een bandbreedte van plus en min 25% ten opzichte van de langjarige gemiddelde prijs. Procentueel geven melkprijsfluctuaties echter een veel sterkere veranderingen in inkomen. Een prijsdaling met 25% zorgt al snel voor een daling of stijging van het inkomen met een dubbel zo hoog percentage. Volgens Wageningse onderzoekers geeft dit inkomenseffect van prijsveranderingen een indicatie van de mogelijke toekomstige gevolgen van schommelingen in uitbetalingsprijs in Nederland.
Animal Sciences Group (ASG) en LEI van Wageningen UR hebben samen met Rabobank en Universiteit van Wisconsin onderzoek gedaan naar oorzaken en niveau van de melkprijsschommelingen in Nieuw-Zeeland en de Verenigde Staten in de afgelopen 15 jaar. In het verleden voorzag het EU-zuivelbeleid in opkoop en opslag van zuivelproducten in perioden met lage wereldmarktprijzen en verkoop vanuit de opgebouwde voorraden in perioden met hoge prijzen. Hierdoor werden melkprijsschommelingen gedempt. Omdat het zuivelbeleid steeds verder wordt afgebouwd, zal de melkprijs in Nederland naar verwachting in de toekomst veel sterker worden beïnvloed door de wereldmarktprijs dan in het verleden. Vandaar dit onderzoek naar het verloop van prijzen binnen landen en sectoren die reeds langer sterk afhankelijk waren van het niveau van wereldmarktprijzen.
Wereldmarkt en aanbod melk van invloed op melkprijs
Uit het onderzoek blijkt dat in Nieuw-Zeeland vooral de wereldmarktprijs en in de VS met name schommelingen in het melkaanbod de veroorzakers zijn van prijsfluctuaties. In de VS waren droogte, hoge voerprijzen en extra bedrijfsbeëindigers door de lage melkprijzen vaak de oorzaak van een afname van de landelijke productie, waardoor vervolgens melkprijs weer steeg. Hoge prijzen leiden vaak tot bedrijfsuitbreiding en daarmee tot een groter aanbod van melk, dat vervolgens weer een melkprijsdaling veroorzaakte. Ook gunstige groei-omstandigheden en lage voerprijzen leiden vaak tot een hogere productie per koe en daarmee tot meer melk, en vervolgens een daling in melkprijs. Daarmee kende de VS een melkcyclus die overeenkomst vertoont met de bekende varkenscyclus.
Nieuw-Zeeland exporteert ongeveer 90% van haar zuivelproductie naar het buitenland. Hierdoor wordt de Nieuw-Zeelandse melkprijs vrijwel geheel bepaald door de prijsontwikkeling op de wereldmarkt. Daarbij beïnvloeden de afgelopen jaren vooral drie factoren de Nieuw-Zeelandse prijs. Ten eerste de wereldconjunctuur, met de nadruk op de economische groei in Aziatische landen. Hoe meer de economie daar groeide, des te positiever ontwikkelde zich de Nieuw-Zeelandse melkprijs. De tweede factor was de wisselkoers van de Nieuw-Zeelandse ten opzichte van de Amerikaanse dollar. Een dure Nieuw-Zeelandse dollar drukte de binnenlandse prijs. Was de eigen munt goedkoop ten opzichte van de Amerikaanse dollar, dan was dat ook gunstig voor de melkprijs die melkveehouders ontvingen. De derde oorzaak van schommelingen in prijs, was het niveau van de interventievoorraden in de EU. Hoe groter de overschotten in de EU, des te meer druk er was op de wereldmarktprijzen voor melk.
Zelfde inkomenseffecten bij varkenshouders
Bij het onderzoek zijn ook prijsfluctuaties in de Nederlandse varkenshouderij bestudeerd van de afgelopen 15 jaar. De bekende ‘varkenscyclus’ leidde meerdere keren tot schommelingen in de prijzen van biggen en vlees van plus en min 25% ten opzichte van de gemiddelde prijs over die periode. De belangrijkste oorzaken voor prijsschommelingen in de varkenshouderij waren in de afgelopen jaren: tekorten en overschotten aan vlees, incidenten rond voer en uitbraak van dierziekten. Bij dierziekten geldt dat die een positief effect op de prijs kunnen hebben bij uitbraak in een concurrerend land, maar ook een negatief effect wanneer ze optreden in Nederland of in een land waar Nederland naar toe exporteert en dat de grens sluit bij uitbraak van een dierziekte.
Gezamenlijk langjarig onderzoek
Dit onderzoek is een onderdeel van gezamenlijk onderzoek van de Wageningse instituten ASG en LEI, European Dairy Farmers en Rabobank Nederland. Hierin wordt onder de titel ‘Melken in de Nieuwe Realiteit’ onderzocht wat in de komende vijf jaar belangrijke beslissingen voor Nederlandse melkveehouders zijn met het oog op onder andere de veranderingen in EU-beleid en wereldmarkt.
Bijlage: grafiek met prijsverloop voor melk in de onderzochte regio’s en het prijsverloop van varkensvlees in Nederland.
Meer informatie:
Jelle Zijlstra, projectleider Melken in de Nieuwe Realiteit
Website: www.verantwoordeveehouderij.nl onder de kop 'PZ-projecten'